Apabila seseorang disahkan menghidap kanser, perjalanan rawatan yang dilalui bukanlah sesuatu yang mudah.
Kemoterapi merupakan salah satu rawatan yang digunakan untuk merawat pelbagai jenis kanser, tetapi seperti rawatan lain, ia boleh menyebabkan kesan sampingan yang berbeza bagi setiap individu.
Ada pesakit yang mengalami keletihan, loya dan muntah, perubahan selera makan, masalah mulut, perubahan deria rasa atau gangguan pada sistem penghadaman.
Sesetengah pesakit pula mungkin mengalami kesan sampingan lain bergantung kepada jenis ubat, dos dan keadaan kesihatan masing-masing.
Perkara yang penting ialah memahami bahawa kesan sampingan tidak semestinya sama bagi semua pesakit.
Sebarang simptom yang mengganggu atau membimbangkan perlu dimaklumkan kepada doktor atau pasukan rawatan.
Dalam artikel ini, kita akan melihat beberapa kesan sampingan kemoterapi yang biasa berlaku serta perkara yang boleh diberi perhatian dari aspek pemakanan, hidrasi dan penjagaan diri sepanjang menjalani rawatan.
Apakah Kesan Sampingan Kemoterapi?
Kemoterapi boleh memberi kesan kepada sel dan tisu yang sihat, menyebabkan pelbagai kesan sampingan.
Antaranya termasuk:
1. Keletihan
Keletihan merupakan antara masalah yang biasa dialami oleh pesakit kanser.
Seseorang mungkin berasa lebih cepat letih walaupun melakukan aktiviti harian yang biasa.
Keletihan boleh dipengaruhi oleh rawatan, anemia, masalah tidur, pemakanan yang tidak mencukupi atau faktor lain.
Jika keletihan menjadi semakin teruk, berbincanglah dengan doktor untuk mengetahui puncanya.
2. Loya dan Muntah
Sesetengah jenis kemoterapi boleh menyebabkan rasa loya atau muntah.
Doktor boleh memberikan ubat untuk membantu mengawal loya.
Dari sudut pemakanan, sesetengah pesakit mungkin lebih mudah makan dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap berbanding mengambil makanan dalam jumlah yang banyak pada satu-satu masa.
3. Kehilangan Selera Makan
Rawatan kanser boleh mempengaruhi selera makan, deria rasa dan keupayaan seseorang untuk makan secukupnya.
Jika berlarutan, keadaan ini boleh menyumbang kepada masalah pemakanan dan penurunan berat badan.
Jika selera makan berkurangan, cuba berbincang dengan pasukan rawatan atau dietitian tentang pilihan makanan yang sesuai dengan keadaan anda.
4. Perubahan Deria Rasa dan Bau
Sesetengah pesakit mendapati makanan yang biasa mereka gemari tiba-tiba terasa berbeza.
Ada yang mengalami rasa pahit, logam atau kurang rasa.
Keadaan ini boleh menyebabkan seseorang kurang berminat untuk makan.
Mencuba makanan dengan tekstur, suhu atau rasa yang berbeza mungkin membantu, bergantung kepada toleransi individu.
5. Masalah Mulut dan Kerongkong
Kemoterapi boleh menyebabkan masalah pada mulut dan kerongkong bagi sesetengah pesakit.
Ulser, kekeringan atau rasa sakit boleh menyebabkan seseorang sukar makan dan minum.
Penjagaan mulut yang baik dan pemeriksaan oleh pasukan rawatan boleh membantu menguruskan masalah ini.
6. Cirit-birit
Sesetengah rawatan kanser boleh menyebabkan cirit-birit.
Jika cirit-birit berlaku secara berterusan atau disertai tanda seperti kelemahan, pening atau tanda dehidrasi, maklumkan kepada pasukan rawatan.
7. Sembelit
Sebahagian pesakit juga boleh mengalami sembelit semasa rawatan.
Puncanya mungkin berkaitan dengan ubat tertentu, perubahan pemakanan, kurang aktiviti fizikal atau pengambilan cecair yang tidak mencukupi.
Namun, sebelum meningkatkan serat atau membuat perubahan besar pada diet, sebaiknya dapatkan nasihat doktor atau dietitian kerana keadaan setiap pesakit berbeza.
8. Rambut Gugur
Sesetengah ubat kemoterapi boleh menyebabkan rambut gugur.
Kesan ini boleh berlaku pada rambut kepala dan bahagian badan yang lain.
Walaupun ia biasanya bukan kesan yang membahayakan secara fizikal, perubahan penampilan boleh memberi kesan kepada emosi dan keyakinan diri.
9. Risiko Jangkitan
Sesetengah kemoterapi boleh menurunkan bilangan sel darah putih tertentu, yang memainkan peranan penting dalam sistem pertahanan badan.
Sebab itu, pesakit perlu mematuhi nasihat pasukan rawatan berkaitan penjagaan diri dan langkah mengurangkan risiko jangkitan.
Jika mengalami demam atau tanda jangkitan, hubungi pasukan rawatan dengan segera mengikut arahan yang telah diberikan kepada anda.
10. Anemia
Rawatan kanser tertentu boleh menyebabkan bilangan sel darah merah menurun. Anemia boleh menyebabkan seseorang berasa letih, lemah, pening atau sesak nafas.
Jika simptom seperti ini berlaku, maklumkan kepada doktor kerana puncanya perlu dinilai dengan sewajarnya.
11. Perubahan Kesihatan Seksual dan Kesuburan
Sesetengah rawatan kanser boleh mempengaruhi kesuburan dan fungsi seksual lelaki atau wanita.
Kesan ini bergantung kepada jenis rawatan dan keadaan individu.
Jika perkara ini menjadi kebimbangan, berbincanglah dengan doktor sebelum rawatan bermula supaya pilihan yang sesuai boleh dibincangkan.
Bagaimana Pemakanan Boleh Membantu Sepanjang Rawatan?
Pemakanan mungkin menjadi lebih mencabar ketika seseorang menjalani rawatan kanser.
Apabila selera makan berkurangan, seseorang mungkin tidak mendapat tenaga, protein dan nutrien yang mencukupi.
Masalah seperti loya, muntah, cirit-birit, sembelit atau perubahan rasa makanan juga boleh menyukarkan proses makan.
Antara perkara yang boleh dibincangkan dengan doktor atau dietitian ialah:
🍳 Pastikan protein mencukupi
Protein penting untuk membantu mengekalkan jisim otot dan memenuhi keperluan nutrisi badan.
Sumber protein boleh datang daripada makanan seperti telur, ikan, ayam, daging, susu, produk soya dan kekacang, bergantung kepada keperluan serta toleransi individu.
🍚 Makan dalam kuantiti kecil tetapi lebih kerap
Jika sukar menghabiskan hidangan besar, sesetengah pesakit mungkin lebih mudah mengambil makanan dalam kuantiti kecil beberapa kali sehari.
💧 Beri perhatian kepada pengambilan cecair
Muntah dan cirit-birit boleh meningkatkan risiko kehilangan cecair.
Keperluan cecair setiap individu berbeza, jadi ikut nasihat pasukan rawatan terutama jika mempunyai keadaan kesihatan tertentu.
🥤 Gunakan minuman bernutrisi jika diperlukan
Bagi pesakit yang sukar mendapatkan tenaga dan protein yang mencukupi daripada makanan biasa, doktor atau dietitian mungkin mencadangkan minuman atau produk pemakanan oral yang sesuai.
Keperluan ini perlu dinilai berdasarkan keadaan individu.
Bagaimana Dengan Pengambilan Suplemen?
Ini merupakan perkara yang sangat penting untuk diberi perhatian.
Suplemen bukan pengganti rawatan kanser.
Jika anda sedang menjalani kemoterapi atau rawatan kanser yang lain, jangan mula mengambil vitamin, mineral, herba atau suplemen tanpa berbincang terlebih dahulu dengan doktor atau pasukan rawatan.
Sesetengah suplemen boleh berinteraksi dengan ubat kanser dan berpotensi mengubah cara ubat tersebut diserap, diproses atau berfungsi dalam badan.
Jadi, jangan anggap sesuatu yang “semula jadi” semestinya selamat untuk diambil ketika menjalani rawatan kanser.
Jika anda ingin mengambil sesuatu produk nutrisi atau suplemen, bawa nama produk dan senarai bahan kepada doktor atau ahli farmasi supaya kesesuaiannya boleh dinilai.
Bagaimana Jika Saya Ingin Menjaga Nutrisi Dengan Lebih Baik?
Tidak semua pesakit mempunyai keperluan nutrisi yang sama.
Jika anda mengalami penurunan berat badan, kehilangan selera makan atau kesukaran untuk makan, doktor boleh merujuk anda kepada dietitian berdaftar untuk membuat penilaian nutrisi dan menyediakan pelan pemakanan yang bersesuaian.
Antara perkara yang biasanya dinilai termasuk perubahan berat badan, jumlah makanan yang diambil, masalah seperti loya atau muntah, sejarah pemakanan serta kesan sampingan rawatan.
Dengan pendekatan ini, pemakanan dapat disesuaikan dengan keadaan sebenar pesakit dan bukan berdasarkan satu “set suplemen” yang sama untuk semua orang.
Perlukah Saya Mengambil Suplemen?
Jawapannya bergantung kepada keadaan anda.
Ada pesakit yang mungkin memerlukan sokongan nutrisi tertentu, manakala ada juga yang boleh memenuhi keperluan nutrisi melalui makanan.
Yang penting ialah jangan membuat keputusan berdasarkan testimoni semata-mata.
Testimoni seseorang mungkin menceritakan pengalaman peribadinya, tetapi ia tidak membuktikan bahawa sesuatu produk boleh merawat kanser atau mengurangkan kesan sampingan kemoterapi bagi semua orang.
Jika anda sedang menjalani rawatan, utamakan nasihat doktor dan pasukan rawatan anda.
Kesimpulan
Menjalani kemoterapi bukanlah perjalanan yang mudah.
Kesan sampingan seperti keletihan, loya, perubahan selera makan, masalah mulut dan gangguan penghadaman boleh menjadikan pemakanan dan rutin harian lebih mencabar.
Namun, terdapat pelbagai cara untuk membantu menguruskan cabaran tersebut.
Pemantauan simptom, pemakanan yang mencukupi, pengambilan cecair yang sesuai dan sokongan daripada doktor serta dietitian boleh memainkan peranan penting dalam penjagaan pesakit sepanjang rawatan.
Penafian
Artikel ini bertujuan memberikan maklumat umum berkaitan kesan sampingan rawatan kanser dan pemakanan.
Ia bukan pengganti nasihat, diagnosis atau rawatan daripada doktor, ahli farmasi, dietitian atau profesional kesihatan lain.
Setiap pesakit mempunyai keadaan kesihatan dan keperluan rawatan yang berbeza.
Dapatkan nasihat profesional kesihatan sebelum membuat perubahan terhadap diet, ubat, vitamin atau pengambilan suplemen.
